نگاهی به فیلم «زالاوا» ساخته ارسلان امیری/کنکاش در تاروپود ترس

به گزارش سایت خبری مدارا؛ پیمان شوقی روزنامه نگار و منتقد سینما در یادداشتی که در اختیار مدارا قرار داد نوشت: ارسلان امیری بر نقاط ضعف آن تجارب واقف بوده و از تکرارشان پرهیز کرده ( از جمله عدم اصرار در نمایش مستقیم عامل ترس) و به موازات آن جاذبه و امکانات روایی ژانر را در خدمت طرح دغدغه­ هایی عمیق و قابل تأمل قرارداده. این همان محوری است که سینمای وحشت دنیا از آغاز بر پایه­ اش شکل گرفته و تا به امروز رسیده. حالا سینمای ایران هم نمونه ­ای قابل انطباق برای ادامه ژانری محبوب، و تماشاگران ایرانی هم دستمای ه­ای بومی برای تجربه اضطرابی لذت بخش در تاریکی سالن­ ها دارند.

بخش قابل توجهي از موفقيت سازندگان «زالاوا» در برقراري ارتباط با مخاطباني از کشورها و فرهنگ­ هاي گوناگون را مي­ شود ناشي از تنيدن چنين مفاهيمي در تاروپود يك قصه ترسناك به ظاهر عادي با سويه­ هاي عاشقانه دانست. توفيقي كه ضمناً مديون توليد جدي و سخت­گيرانه­ فيلم هم هست و استفاده درست و اداي­ دين گونه فيلمساز از كليشه­ هاي ژانر ترسناك ( مثل موسيقي و هم­انگيز و پرحجم، حضور گربه سياه، قطع ناگهاني برق، و عبور پرهيب نامشخص از پس­زمينه آدم­ هاي وحشت ­زده) به خوبي در دل اين توليد سنگين جا افتاده. اما بزرگترين دستاورد ارسلان اميري را باید توفيقش در بنا نهادن داستانش بر «هيچ» و پيش­راندن ماجراها با استفاده از ايماژهاي سينمايي دانست. اميري هيچ ­جاي داستان مستقيماً درخصوص راست يا دروغ بودن ادعاهاي خرافي موضع نمي ­گيرد و حتي از آوردن شخصيت منفي براي داستان پرهيز مي­ كند. تنها شخصيت منفي داستان در واقع همان ظرف شيشه ­اي خالي است كه در دو نماي هوايي در ابتدا پرده دوم و اواسط پرده آخر به داستان وارد و از آن خارج مي ­شود؛ و گرنه عليرغم بارها شياد خوانده شدن جن­گير توسط استوار ( نوید پورفرج)، فيلمساز نشانه­ ديداري مؤکدی برای آن ارائه نمي ­كند، و حتی با انتخاب زواياي مناسب دوربين و بازي كنترل ­شده بازيگر نقش جن­گیر ( پوريا رحيمي­ سام) به او موقعيتي برابر با استوار مي­ يخشد تا تماشاگر در اتخاذ فوری یک موضع سر راست بين اين دو سرگردان بماند. و در این میان تنها به قول شفاهي و گذراي سربازان پاسگاه اكتفا مي ­شود كه عمليات جن­گير را همسو با منافع سازندگان يك سد براي ترساندن و فراری دادن اهالی روستا و تصرف منطقه مي­­­ دانند.

نمی­ شود از بازيگران گفت و به اعتماد به نفس ستودني کارگردان اشاره نکرد که جاي استفاده از سيماي تثبيت­ شده ستاره­ ها، به قوت قصه و جاذبه ­هاي ديداري فیلمنامه اعتماد كرده و نقش­ه اي اصلي فيلمش را به چهره­ های آشنایی سپرده كه هیچکدام سابقه ايفاي نقش­ اصلي نداشته ­اند، ولی توانايي هرسه آنها كه بايد ضمن ادای دیالوگ ­ها به زبان و لهجه بومی، مجموعه ­اي از احساسات كنترل­ شده را با ظرافت منتقل كنند عرصه مناسبي براي جلوه­ گري در اختيارشان گذاشته و قطعاً زمينه ­ساز تثبيت آنها در جايگاهی جديد در سينماي ايران خواهد بود. همچنين بايد به طراحي خوب ­صحنه و تلفيق لوكيشن با دكور و نورپردازي چشمگير به ويژه در سكانس­ هاي شبانه (هم در صحنه ­هاي خارجي روستا و پاسگاه، و هم بخش داخلي در خانه بهداشت) اشاره­ كرد. البته گريم فيلم مي­ توانست كار شده ­تر باشد؛ چه براي پورفرج و رحيمي ­سام (با توجه به تعدد نماهاي درشت قهرمان و ضدقهرمان) و چه درمورد اهالي زالاوا با عارضه ­هاي پوستي و موي­شان. حجم سنگين موسيقي فيلم هم گاه گوش­ آزار می­ شود و عجیب است که به ره­ای از نغمه­ های محلی منطقه نبرده. همچنین جای استفاده از اله­مان ­های بومی نظیر دست­ افزارهای روستاییان و مکان­ های خاص برای ترس­ آفرینی و هیجان سازی خالی است، که با توجه به تعلق امیری به آن خطه جغرافیایی و با عنایت به سابقه مستند سازی ­اش قطعاً می­ شد مواردی از این دست را بافت و خلاقانه در خدمت روایت فیلم قرارداد.

علیرغم این کاستی ­های جزئی و گذشته از توفیقی که فیلم در برقراری ارتباط مبتنی بر امکانات رسانه با تماشاگر دارد، «زالاوا» یک نمونه خوب از سینمای استاندارد وفادار به قصه است که در عین­ حال مفاهیم متعدد فرهنگی، اجتماعی و حتی سیاسی را در لایه­ های زیرین متن حمل می­ کند. همین ویژگی است که فیلم را از یک اثر صرفاً متعلق به ژانر وحشت فراتر می ­برد و اجازه می ­دهد گروه­ های وسیعی از مخاطبان با آن ارتباط برقرار کنند.