منبع خبر قابل تعقیب هست یا نیست؟!

نمی‌توان رسانه را ملزم به افشای منبع خبری خود کرد. ممنوعیت الزام رسانه به افشای نام منبع خبر در قوانین ایران نیامده است؛ ولی به‌عنوان یکی از ضرورت‌های امنیت رسانه و حق کسب خبر، یک قاعده حقوقی است که لازمه آزادی رسانه و امنیت حرفه روزنامه‌نگاری است.

به گزارش سایت خبری مدآرا، روزنامه شرق در یادداشتی به قلم کامبیز نوروزی، نوشته است: در ایران همیشه موضوعاتی مطرح می‌شود که در دل آنها مسائل حقوق رسانه به شکلی زنده و ملموس قابل تجربه و طرح کارشناسی است.

گاهی منبع خبر یک فرد است؛ مانند وقتی که یک مقام رسمی یا غیر‌رسمی و غیرحکومتی چیزی می‌گوید و رسانه آن را نقل می‌کند؛ اما گاهی ممکن است رسانه مایل به ذکر منبع خبر خود نباشد.

در این موارد از اصطلاح «منبع آگاه» یا «منبعی که مایل به افشای نام خود نیست» یا «یکی از ناظران آگاه» یا مانند اینها استفاده می‌شود. این اصطلاح زمانی به کار می‌رود که منبع خبر به دلایلی، مانند دلایل امنیتی یا اخلاقی مایل به انتشار نام خود نیست یا خود رسانه بنا بر سیاست کاری خود تمایل ندارد نام منبع خود را فاش کند.

در بحث منبع خبر توجه به چند نکته از حقوق و اخلاق روزنامه‌نگاری ضروری است. از‌جمله:‌ نخست اینکه اگر منبع خبر مایل به انتشار نام خود نیست، رسانه باید آن را محفوظ نگه داشته و از افشای نام او خودداری کند.

دوم اینکه نمی‌توان رسانه را ملزم به افشای منبع خبری خود کرد. ممنوعیت الزام رسانه به افشای نام منبع خبر در قوانین ایران نیامده است؛ ولی به‌عنوان یکی از ضرورت‌های امنیت رسانه و حق کسب خبر، یک قاعده حقوقی است که لازمه آزادی رسانه و امنیت حرفه روزنامه‌نگاری است.

واقعیت این است که بسیاری از اخبار مهم و اثرگذار و قانونی رسانه‌ها از طریق منابعی به دست می‌آیند که اگر امنیت آنها به مخاطره افتد، روند خبرگیری و خبررسانی رسانه‌ها به مخاطره جدی می‌افتد.

سوم اینکه چه منبع خبر در متن خبر ذکر شده باشد چه نام او نیامده و رسانه با قید «منبع آگاه» یا مشابه آن خبر را نقل کرده باشد، مسئولیتی متوجه منبع خبر نیست. نمی‌توان بعد از انتشار خبر منبع خبر را به دلیل بیان آن خبر، رسانه او را تحت تعقیب کیفری قرار داد.

اگر آن خبر محتوایی دارد که شایسته تعقیب کیفری است، رسانه‌ای که اقدام به انتشار کرده است، مسئول بوده و باید پیگرد شود. در هر خبر، رسانه است که باید تشخیص بدهد که مثلا خبر تا چه اندازه ممکن است صحت داشته باشد یا نه، آیا در خبر سخن توهین‌آمیزی وجود دارد یا خیر.

هر ساعت و هر روز صدها و هزاران خبر تولیدی و غیرتولیدی از منابع مختلف در اختیار رسانه قرار می‌گیرد. هر رسانه به فراخور موضوع و سیاست و روش خود از میان آنها انتخاب کرده و منتشر می‌کند. این خود رسانه است که باید متوجه باشد که فلان خبر ممکن است دارای محتوای مجرمانه باشد و از انتشار آن خودداری کند یا متوجه آثار انتشار خبر باشد.